جستجو
     
 
 
 
   
قانون در طب
 
 
نسخه چاپی ارسال برای دیگران نظرات شما  
     
       
   
 

این کتاب به طور قطع یکی از پر افتخارترین کتابهای پزشکی جهان در طول تاریخ می باشد. ابن سینا این اثر خود را در طی سال های 414-403 هـ ق یعنی بیش از هزار سال پیش نگاشته است. این کتاب مشروح ترین و مهمترین کتابهای طبی شیخ الرئیس است و در تفصیل و دقت تنها شاید کتاب الحاوی امام محمد زکریای رازی با آن پهلو تواند زد. از این رو از همان آغاز مطمح نظر متطببان و جویندگان پزشکی بوده است. بنابر قول ابوعبید جوزجانی شیخ این کتاب را به شاگردان خویش تدریس می کرده است.
ابن سینا این کتاب را به خواهش یکی از دوستان صدیقش تالیف

کرده و این کتاب مشتمل بر قواعد کلی و جزئی طب در ایجاز و اختصار است. ابتدا درباره کلیات دانش طب (امور عامه)، در زمینه دو جنبه نظری و علمی آن سخن گفته و بعد به بحث درباره احکام کلی داروهای ساده (ادویه مفرده) و سپس به احکام جزئی آن داروها پرداخته است. سپس به بیان کیفیت بیماریها که به هر یک از اندام های بدن عارض می شود روی آورده که در این بحث به تشریح هر یک از اندام ها و وظایف (فیزیولوژی) آنها پرداخته است.
تشریح اندام های ساده و بحث مربوط به وظایف آنها در نخستین کتاب کلیات آمده است و ابن سینا هر جا که به توصیف اندامی پرداخته، حفظ الصحه آن را هم بیان کرده و هر بیماری را که بر اندامی عارض شود با علل و اسباب آن بیماری و راه علاج آن، همراه با براهین لازم که مؤید صحت گفتار و حسن پندار او است، ذکر کرده است.
بعد از ذکر کلیات، بیماریهای جزئی را شرح داده و در این قسمت، شناسایی بیماری و علل بیماری و دلایل اثبات آن را مورد نظر قرار داده و شرح جزئیات را دنبال کرده و علاج بیماری مشروح را ابتدا به روش عمومی و کلی و بعد به طریقه اختصاصی به وسیله هر یک از داروهای ساده و مرکب شرح داده است.
داروهای ساده مذکور و فواید آن را برای بیماران در کتاب ادویه مفرده جدول بندی کرده و همچنین به ذکر داروهایی مانند مرهم ها (اصباغ) که استعمال خارجی دارند و به کار بردن آن را در معالجات سودمند می دانسته پرداخته است.
پس از فراغت از این بحث به جزئیات بیماریهایی که ویژه اندام معینی نیستند پرداخته و در آن اسلوب شناساندن بیماریهای مربوط به آراستگی ظاهر تن (بیماریهای پوست و مو) را گنجانده است. سپس در بخش آخر که آن را کتاب اقرابادین نامیده است که در ترکیب داروهاست و به گفته خود ابن سینا "این کتابی است که هر کس دعوی حرفه طبابت کند و بخواهد در این پیشه توشه ای بدست آورد لازم است آنرا داشته باشد و بر محتوای آن آگاه گردد چرا که این کتاب مطالبی در بر دارد که هر طبیبی اقلا باید آنها بداند."
به طور خلاصه ابن سینا این نوشته های خود را در پنج کتاب گردآوری کرده است:
کتاب اول: در امور کلی طب (کلیات علم طب)
کتاب دوم: در داروهای ساده (ادویه مفرده)
کتاب سوم: در بیماریهای جزئی که به طور آشکار و نهان بر اندام های آدمی، از سر تا قدم عارض می شوند.
کتاب چهارم: در بیماریهای جزئی که ویژه یک اندام خاص نیست (عمومی است) و همچنین بیماریهای مربوط به آراستگی ظاهر تن
کتاب پنجم: در ترکیب داروها، و این همان کتاب اقرابادین است.

معرفی اجمالی نویسنده:
ابوعلی حسین، فرزند عبدالله بن سینا و معروف به ابن سینا، لقبش شرف الملک و شیخ الرئیس، فیلسوف، طبیب، شاعر، ریاضی دان و منجم ایرانی و مشهورترین دانشمند اسلامی و از بزرگترین دانشمندانی که تاکنون در عالم بوده اند. او در سال 370 هـ ق، در شهری از توابع بخارا متولد شد. در بخارا که آن زمان، پایتخت سامانیان بود، منطق، طب و ریاضیات را یاد گرفت. به دلیل استعداد زیاد و هوش سرشارش، توانست خیلی زود در موضوع های مختلف، شهرت علمی پیدا کند. در سن 17 سالگی، نوح ابن منصور سامانی را معالجه کرد و این امر باعث شد که مشهور شود و از همین رو به کتابخانه سلطنتی راه پیدا کرد. خودش می گوید: کتابهائی که من در آنجا دیدم، کسی حتی نام آنها را نشنیده بود، آنها را خواندم و از آن بهره مند شدم و وقتی 18 ساله شدم از همه آن علوم، فارغ شدم. ابن سینا گرچه فیلسوفی بزرگ بود ولی از طرفی پزشکی پرمشغله و نفوذ کامل سیاسی داشت و به عنوان یک وزیر، به شاهزادگان حامی خود، خدمت می کرد. سال 403 هـ ق، کتاب قانون در طب خود را نوشت. در دوران زندگیش که بیشتر با حکومت غزنویان روبرو بود، در شهرهای مختلفی مسافرت و خدمات گوناگونی ارائه داد تا اینکه بعد از مرگ شمس الدوله دیلمی جانشین او "سماء الدوله" چند ماه او را به زندان انداخت ولی ابوعلی سینا بعد از آزادی از زندان، به اصفهان رفت و آنجا بسیار مورد احترام بود و همانجا به تدریس و تالیف پرداخت و در واقع، چهارده سال آخر زندگی پربار خود را در اصفهان گذراند و سرانجام در سفری که با "علاء الدوله" به همدان رفت در سال 428 هـ ق، در سن 58 سالگی، دارفانی را وادع کرد (برای آگاهی از زندگی کامل او به منابع مربوطه مراجعه شود).

ساختاربندی کتاب:
همان طور که گفته شد کتاب قانون طب شامل 5 کتاب است. کتاب اول و دوم هر کدام در یک مجلد منتشر شده اند اما کتاب سوم به دلیل حجم زیاد خود سه مجلد را در بر گرفته است. همچنین دو بخش پایانی کتاب چهارم را با کتاب پنجم در یک مجلد گنجانده اند. به این ترتیب در مجموع هفت مجلد است که پنج کتاب قانون را شامل می شود.
1. مجلد اول: در چهار فن است و بحث از توصیف علم طب، تشریح، علت بیماری و بهداشت و حفظ سلامت بدن و انواع معالجات دارد.
2. مجلد دوم: در این کتاب با ادویه مفرده (داروهای تکی) آشنا می شویم و مشخصات و خواص هر یک از این داروها را که اکثرا گیاهیند می شناسیم.
3. مجلد سوم: (بخش اول از کتاب سوم) در کتاب سوم، ابن سینا به تفصیل، هر یک از اعضای بدن را معرفی و تشریح می کند و سپس به بیماریهای آنها می پردازد و روش معالجه ارائه می دهد. این کتاب در بیست و دو فن است. مجلد سوم دوازده فن اول از کتاب سوم را در بر می گیرد.
4. مجلد چهارم: (بخش دوم از کتاب سوم) این مجلد نیز شامل 3 فن و دو گفتار از کتاب سوم است.
5. مجلد پنجم: (بخش سوم از کتاب سوم) که از گفتار سوم فن شانزدهم تا پایان کتاب سوم (فن بیست و دوم) را شامل است.
6. مجلد ششم: شامل پنج بخش اول کتاب چهارم: در این پنج بخش مباحث تب و بررسی علل آن، پیش بینی حال بیمار از پیش درآمدها، ورم و جوش، گسستگی پیوندها و شکسته بندی.
7. مجلد هفتم: شامل دو بخش واپسین کتاب چهارم و کتاب پنجم دو بخش واپسین از کتاب چهارم درباره سمها و آرایش و پیرایش است. و سپس کتاب پنجم به نام اقرابادین است که در زمینه داروهای ترکیبی، خواص، طرز تهیه و مواد مصرف آنها سخن می گوید.

1. ساختاربندی جلد اول: 524 صفحه
٭ فن اول: در توصیف علم طب و موضوعات آن در امور طبیعی (مشتمل بر 6 تعلیم):
1. تعلیم اول: در تعریف طب
2. تعلیم دوم: بحث در ارکان
3. تعلیم سوم: در بیان مزاج ها
4. تعلیم چهارم: درباره اخلاط
5. تعلیم پنجم: در چگونگی اندام و انواع آن – مشتمل بر 5 جمله: 1. در استخوان (30 فصل) 2. ماهیچه ها (30 فصل) 3. عصب (6 فصل) 4. شرائین (5 فصل) 5. وریدها (5 فصل)
6. تعلیم ششم: درباره قوا (مشتمل بر شش فصل)
٭ فن دوم: بیماری، علت و نشانه های آن (مشتمل بر سه تعلیم):
1. تعلیم اول: بیماریها (8 فصل)
2. تعلیم دوم: علل - مشتمل بر دو جمله:
الف) عوارضی که از یک عادت پیدا می شود (19 فصل)
ب) در علل پدیده های جسمی (29 فصل)
3. تعلیم سوم: عرض ها و علائم (11 فصل و دو جمله): 1. نبض (19 فصل) 2. ادرار و مدفوع (13فصل)
٭فن سوم: درباره تندرستی و بیماری و ناگریزی مرگ (مشتمل بر 5 تعلیم):
1. تعلیم اول: پرورش (4 فصل)
2. تعلیم دوم: ورزش- برنامه مشترک اشخاص بالغ (17 فصل)
3. تعلیم سوم: بهداشت پیران (6 فصل)
4. تعلیم چهارم: مزاج خوب (5 فصل)
5. تعلیم پنجم: انتقال فصلی به فصل دیگر (1 فصل و 1 جمله): فصل: ویژگی های فصول سال جمله: برنامه مسافران (8 فصل)
٭فن چهارم: انواع معالجت بر حسب بیماری های عمومی (32 فصل)
برخی از فصول عبارتند از: کلیاتی درباره معالجه – اسهال و دستورهای آن- حالات داروهای مسهل- حجامت- قی- زالو- رگ زدن (فصد) – داروهای مالشی (اطلیه) – معالجه ورم ها- تسکین درد و...

ساختاربندی جلد دوم: 382 صفحه؛ وضعیت نشر: (تهران، سروش، 1368) چاپ اول 1362
همان طور که گفته شد این جلد درباره ادویه مفرده است که ابن سینا این جلد را بر دو جمله تقسیم کرده است:
- جمله اول: در ذکر قوانین طبیعی درباره به کار بردن داروها که هر طبیبی باید ان را بداند و با این قوانین آشنا باشد. (شامل 6 گفتار):
1. شناسایی مزاج داروهای مفرده 2. شناسایی مزاج داروهای مفرده از راه تجزیه 3. شناسایی مزاج داروهای مفرده از راه سنجش 4. آشنایی با کنش قوای داروهای مفرده 5. حالتهایی که از خارج به دارو عارض می شود 6. چیدن گیاهان دارویی و نگهداری آنها
- جمله دوم: در شناسایی قوای جزئی داروهای مفرده (شامل چندین لوح و یک قاعده)
1. لوح اول: کنش و خواص درمانی (اثرات فارکولوژیکی دارو)
2. لوح دوم: اثرات آرایش – زینت (کاربرد در زیبایی)
3. لوح سوم: در ورمها و جوش ها (کاربرد در بیماریهای ورم ها و جوشها)
4. لوح چهارم: زخم و قرحه (کاربرد در زخم و قرحه)
5. لوح پنجم: متعلقات مفاصل (کاربرد در مفاصل)
6. لوح ششم: قسمتهای سر (کاربرد در قسمت سر)
7. لوح هفتم: چشم و متعلقات آن (کاربرد در چشم و متعلقات آن)
8. لوح هشتم: سینه و اعضای تنفسی (کاربرد در سینه و اعضای تنفسی)
9. لوح نهم: اندام های غذا (کاربرد در احشاء داخلی)
10. لوح دهم: اندامهای دفع کننده
11. لوح یازدهم: تبها
12. لوح دوازدهم: زهرها
- قاعده بر دو قسم است:
1. قسمت اول شامل جداول جداگانه ای است برای شناخت دارو های مفرده
2. قسمت دوم: شامل 28 فصل که هر فصل نام چندین دارو را در بر دارد که به ترتیب حروف ابجد چیده شده اند.

ساختاربندی جلد سوم: شامل سه بخش است. (در سه جلد)؛ وضعیت نشر: (تهران، سروش، 1370)، چاپ اول: 1366
این جلد از حیث حجم از دو جلد قبل بیشتر است و شامل 22 فن است. که هر فن شامل چندین گفتار و هر گفتار شامل چندین فصل است. در این مجلد بیماریهایی شرح داده شده است که در رویه تن و اندرون به صورت آشکار و نهان پدید آیند.
٭ بخش اول از کتاب سوم: 576 صفحه
1. فن اول: شناسایی بیماریهای سر و مغز
2. فن دوم: بیماریهای عصب
3. فن سوم: در تشریح و بیماریهای چشم
4. فن چهارم: گوش
5. فن پنجم: بینی
6. فن ششم: دهان و زبان
7. فن هفتم: دندان
8. فن هشتم: لثه و لب
9. فن نهم: گلو
10. فن دهم: ریه و سینه
11. فن یازدهم: درباره قلب
12. فن دوازدهم: پستان و احوال آن
* بخش دوم از کتاب سوم: 440 صفحه
13. فن سیزدهم: مری و معده
14. فن چهاردهم: کبد و چگونگی آن
15. فن پانزدهم: کیسه زهره و سپرز
16. فن شانزدهم: روده و مقعد
* بخش سوم از کتاب سوم: 458 صفحه؛ (تهران، سروش، 1383)؛ چاپ اول: 1363
17. فن هفدهم: بیماریهای مقعد
18. فن هجدهم: حالات کلیه
19. فن نوزدهم: مثانه و بول
20. فن بیستم: اندامان تناسلی مردان
21. فن بیست و یکم: چگونگی ابزار بچه آور
22. فن بیست و دوم: بیماریهای پایدار اطراف بدن

ساختاربندی جلد چهارم: 597 صفحه؛ (تهران – سروش -1382)؛ چاپ اول 1367
کتاب چهارم به بحث درباره بیماریهایی اختصاص دارد که تنها اندامی را شامل نیست و به سراسر تن آدمی مربوط است.
بخش اول: تبها به طور عام
بخش دوم: پیش بینی حال بیمار از پیش در آمدها
بخش سوم: ورم و جوش
بخش چهارم: گسستگی پیوندها بجز شکست و بست
بخش پنجم: شکسته بندی

ساختاربندی جلد پنجم: 546 صفحه؛ وضعیت نشر: (تهران، سروش، 1367)
دو بخش پایانی کتاب چهارم:
بخش ششم: بحثی مختصر و مفید درباره سمها
بخش هفتم: آرایش و پیرایش
کتاب پنجم: اقرابادین (دارو سازی): گفتار علمی - مقدماتی راجع به نیاز به داروهای ترکیبی
جمله اول: داروهای ترکیبی به ترتیبی که در کتابهای داروسازی آمده اند (شامل 12 گفتار):
1. تریاقها و معجونهای بزرگ
2. ایارجها (معجون های مسهل)
3. گوارشی ها
4. داروهای در دهن ریختنی و کفلمه کردنی برای بزرگسالان و کودکان
5. انگشت پیچها (لیسیدنیها)
6. شربتها و رب ها
7. مرباها و انبه جات
8. قرصها
9. آب پزها و حب ها
10. روغنها
11. مرهمها و ضمادها
12. اختصاص داروهای ترکیبی در علاج بیماریها
جمله دوم از کتاب اقرابادین (دارو سازی):
گفتار اول: چگونگی بیماریهای سر و علاج آنها
گفتار دوم: علاج بیماریهای چشم
گفتار سوم: بیماریهای گوش، قرحه بینی و معالجه آنها
گفتار چهارم: دندان و هر چه مربوط به دندان است
گفتار پنجم: علاج بیماریهای دهان، گلو و اندامان درونی فوقانی
گفتار ششم: علاج بیماریهای داخلی
گفتار هفتم: علاج درد مفاصل، نقرس و عرق النسا
گفتار هشتم: علاج داءالثعلب (درد روباه)

 
 
 
کاربر گرامی، این بخش اختصاص دارد به نظر شما درباره موضوع مطرح شده، در صورتی که نیاز به سئوال یا بحث و گفتگو در رابطه با موضوع مربوطه را دارید، از طریق سایت کاربران
(my.tahoor.com) اقدام نمایید.
 
با سلام اگر کتاب مورد نظر طب قانون می باشد،نه قانون طب نسخه دیجیتال داردکه این کتاب 5جلد می باشد وهر کتاب حدود 800 صفحه می باشد جهت اطلاع وجستجو.

شنبه 13 آبان
منصور
   
 
 
 
 
 
ابن سینا ،ابوعلی حسین معروف به ابن سینا، لقبش شرف الملک شیخ الرئیس (وفات سال 428 هـ ق)
 
تهران، 1363 هـ ش و بیروت 1413 هـ ق
 
طب
 
 
 
الارجوزة فی الطب: اشعار پزشکی بوعلی
 
الاشارات و التنبیهات
 
القصیده المزدوجه و منطق المشرقین
 
المباحثات
 
المبدأ والمعاد
 
النجاة من الغرق فی بحر الضلالات
 
الهیات نجات
 
پنج رساله
 
ترجمه رساله اقسام نفوس از ابوعلی سینا
 
جانور درمانی
 
حدود یا تعریفات
 
دانشنامه علائی: منطق و فلسفه اولی
 
درمان رماتیسم - نقرس - سیاتیک (عرق النسا)
 
دو رساله از ابن سینا
 
رسائل ابن سینا
 
رسالة الطیر
 
ادامه عناوین ...
 
 
 
احصاء العلوم
 
الاثارالباقیه
 
الارجوزة فی الطب: اشعار پزشکی بوعلی
 
التذکرة فی الهیئة یا التذکرة النصیریه
 
الفهرست
 
بیست باب در معرفت تقویم
 
تحریر اقلیدس
 
تحریر مجسطی
 
تحفة المومنین یا تحفه حکیم مومن
 
ترجمه صور الکواکب عبدالرحمن صوفی
 
تنسوخ نامه ایلخانی
 
جانور درمانی
 
حل مشکلات معینیه
 
درمان رماتیسم - نقرس - سیاتیک (عرق النسا)
 
رسائل اخوان الصفا
 
ادامه عناوین ...
 
 
 
کلیه حقوق متعلق است به موسسه فرهنگی جام طهور
طهور قرآن | دایره المعارف طهور | کتابخانه طهور | پادکست طهور | اعلام | کتاب شناسی | سایت ٥ روز  
  صفحه اصلی | درباره ما | ارتباط با ما | مبانی کتاب شناسی  
  علوم قرآنی و تفسیر | ادبیات و هنر | علوم و فرهنگ | فلسفه و فرهنگ | کلام و عقاید | معارف دینی و متفرقه | اخلاق و آداب و سنن | تاریخ و جغرافیا فقه و اصول | عرفان و تصوف | سرگذشت نامه ها | فرقه ها و ادیان | حدیث و حدیث شناسی